De Houtense Wijkaanpak: stap voor stap met bewoners

Het begin van EnergieRijk Houten

De oorsprong van EnergieRijk Houten ligt in de wijk De Hoeven. Na een overstroming van haar huis besloot Katrin Larsen dit grondig te verduurzamen. Al snel merkte ze dat dit makkelijker én leuker werd door het samen met buren aan te pakken. Met een kernteam en een groeiend aantal actieve en betrokken bewoners, waaronder Mick, ontstond een wijkinitiatief dat steeds meer aandacht trok. Mick: “We kregen steeds vaker vragen van mensen buiten onze wijk die graag wilden aansluiten bij informatieavonden of mee wilden doen met collectieve inkoopacties.”

Uiteindelijk werd eind 2018 EnergieRijk Houten opgericht om bewoners in meer wijken in Houten te ondersteunen bij de verduurzaming van huizen. Inmiddels zijn er ruim 80 vrijwilligers en een 5-tal zzp’ers (die de professionele ondersteuning doen) betrokken.

Wat doet EnergieRijk Houten?

Het basispakket van EnergieRijk Houten heeft als doel om bewoners te inspireren, te informeren, te ondersteunen en te ontzorgen bij het verduurzamen van hun woning. Denk aan praktische bespaartips en ondersteuning bij isolatie, ventilatie, warmte en duurzame energieopwek zoals warmtescans en cv-optimalisaties. Daarnaast worden er inkoopacties georganiseerd voor onder andere isolatie, zonnepanelen en groene daken.

Bewoners kunnen deelnemen aan informatiebijeenkomsten, workshops en activiteiten of vrijblijvend bij het EnergieBespaarCafé naar binnen lopen voor vragen. Vanuit dit basispakket volgt er een wijkaanpak, waarbij er per wijk gekeken wat er specifiek nodig is. Katrin: “Omdat wij dit basispakket hebben bedacht en ontwikkeld, hoeft een wijk dit niet zelf te bedenken. Dat maakt het veel makkelijker om heel gericht interventies te doen die passen bij een wijk.”

De wijkaanpak: stap voor stap met bewoners

Een wijkaanpak start met het vormen van een bewonersteam. Katrin: “Dat kunnen buren zijn, familieleden of mensen die je kent van sport, school, of andere plekken in de wijk.”

Met dit team wordt een enquête uitgezet onder bewoners in de wijk. Katrin: “We vragen wat bewoners al hebben gedaan, waar hun interesses liggen en waar ze hulp bij willen. In een oudere wijk zal er bijvoorbeeld meer behoefte zijn aan basismaatregelen zoals glasisolatie.”

Samen met het bewonersteam wordt bepaald waar de focus komt te liggen, en wordt een wijkspecifieke aanpak gemaakt. Ook worden er via de enquête en persoonlijk contact nieuwe vrijwilligers geworven en groeit het netwerk in de wijk.

Volgens Katrin en Mick is een wijkaanpak essentieel om beweging in een wijk te krijgen. Katrin: “Als buren woon je dicht bij elkaar, ken je elkaar en vertrouw je elkaar. Dat is een enorme kracht.” Mick vult aan: “Wijken bestaan vaak uit vergelijkbare huizen met dezelfde soort uitdagingen. Als iets goed werkt bij de een, dan is het vrij zeker dat dat ook succes heeft bij een ander in de wijk.”

Buurtwarmte doen we samen!

Vanuit de wijkaanpak ontstond ook Coöperatie Buurtwarmte Houten U.A. met als doel gezamenlijk toe te werken naar aardgasvrij verwarmen. In vier oudere wijken in Houten-Noord, namelijk de Gaarden, de Hoeven, de Hagen en de Weiden, onderzoeken bewoners gezamenlijk de mogelijkheden voor een lokaal warmtenet wat zorgt voor duurzame verwarming en koeling van woningen.

Via de NMU is een quickscan warmte uitgevoerd om duurzame warmtebronnen in kaart te brengen. Mick: “De coöperatie kwam voort uit enthousiaste bewoners uit de wijkteams. Omdat de wijken naast elkaar liggen merk je dat die verbinding daar is. Inmiddels hebben we zo’n 130 leden en bezochten zo’n 400 bewoners een informatieavond. Dat vind ik een mooie mijlpaal en iets om trots op te zijn.”

Tijdens de eerste bijeenkomst van een groep van zo’n 20 enthousiaste buurtbewoners ontstonden verschillende subgroepen, zoals een techniekgroep, communicatiegroep, businesscasegroep en uiteindelijk ook een coöperatiegroep om subsidie aan te vragen. Katrin: “Al die subgroepen hebben zich vanzelf ontwikkeld.”

Wat maakt een wijkaanpak succesvol?

Katrin en Mick delen een aantal tips uit de praktijk:

• Persoonlijk en dichtbij contact: De enquêtes worden deur-aan-deur onder de aandacht gebracht bij bewoners door vrijwilligers die in dezelfde wijk wonen. Mick: “Als je vertelt dat je drie straten verder woont creëer je vertrouwen en heb je veel meer voet aan de grond. Ook als we een informatiebijeenkomst organiseren, proberen we een locatie te vinden in of vlak bij de wijk. Dat maakt het contact laagdrempelig.”
• Vrijblijvende deelname: Bewoners bepalen altijd zelf of en wanneer ze meedoen. Katrin: “Het kan zo een jaar duren voordat je een besluit neemt, want je hebt tijd nodig om je in te lezen en vertrouwen op te bouwen. We proberen hen in dat proces te ondersteunen.”
• Contacten onderhouden: Katrin: “Het netwerk blijft leven door bijvoorbeeld nieuwsbrieven, activiteiten en bijeenkomsten. Het is belangrijk om ook hier financiering aan te besteden, en niet alleen aan nieuwe ontwikkelingen.”
• Vrijwilligers ondersteunen, waarderen en betrekken: “De energietransitie is ook een sociale transitie, zodat vrijwilligers plezier hebben en van elkaar kunnen leren. Het is belangrijk dat je je waardering uitspreekt,” zegt Mick: “Vrijwilligers en bewoners worden bij alles betrokken en er wordt geluisterd naar wat zij goed vinden gaan, wat beter kan en wat ze anders willen. Als ik bijvoorbeeld een nieuwsbrief maak, lezen de bewoners mee. Ze hebben altijd relevante wijzigingen of aanvullingen.”
• Een professioneel kernteam voor de continuïteit: Een kleine groep betaalde krachten zorgt voor continuïteit en een structurele aanpak. Katrin: “Zo hebben we een aantal betaalde mensen in de organisatie, communicatie en administratie, en kunnen de vrijwilligers doen waar ze goed in zijn en waar ze energie uit halen. Zo belast je hen minder en worden we een serieuze gesprekspartner voor gemeente en de overheid.”

Als laatst voegt Katrin toe: “En ga voor inspiratie gewoon elders kijken! Zo kun je zien waarom iets wel of niet lukt. Ga naar meetings en laat je vooral ondersteunen door andere landelijke of regionale organisaties zoals de NMU.”

Zichtbare resultaten en mooie projecten

De wijkaanpak werpt duidelijk vruchten af. EnergieRijk Houten is inmiddels actief (geweest) in 11 wijken en bereikte meer dan 2.000 bewoners via inkoopacties en bijeenkomsten. Mick: “We steken er veel energie en tijd in, maar dan gaat het eigenlijk vanzelf. Vaak verbaas ik me weer over hoeveel we al hebben neergezet en hoe goed het georganiseerd is. In wijken waar we actief zijn met een wijkaanpak zie je dat bewoners beter hun weg weten te vinden naar allerlei informatievoorzieningen van EnergieRijk Houten     . En dat ze bereid zijn om zich in te zetten om ook hun buren in beweging te brengen.”

Mick: “Ik vind het mooi om die wederkerigheid terug te zien en dat veel inwoners positief zijn. Omdat we dit graag voor en door de bewoners willen doen, zijn zij bereid om iets terug te doen, door bijvoorbeeld de enquête in te vullen of mee te helpen. Bewoners voelen dat wij een enthousiaste groep zijn en dat we met ons hart en ziel hiervoor inzetten. Veel bewoners willen daar graag bij horen.”

Katrin en Mick noemen veel projecten op die ze zijn bijgebleven waar ze verbinding tussen bewoners terugzien. Zo hebben bewoners van wijk de Slagen naast het verduurzamen van hun huis ook gezamenlijk groene daken aangelegd. Katrin: “Ze organiseerden zelf een collectieve inkoopactie, waarbij een leuk filmpje is gemaakt voor op de website.” Mick: “We gaven wat contacten en zij hebben alles verder zelf uitgezocht, flyers gemaakt voor een online informatieavond en deze verspreid. Uiteindelijk legden 43 bewoners op een dag een groen dak aan.”

Ambities

De ambitie is duidelijk: EnergieRijk Houten wil de komende drie jaren alle wijken in Houten-Noord activeren, waar veel oudere huizen staan. Ze hopen daar ook met de Coöperatie Buurtwarmte Houten samen te werken richting een collectieve aardgasvrije warmteoplossing. Katrin: “Je wilt dat bewoners aansluiten en erover nadenken met elkaar. Dat het niet alleen vóór, maar ook dóór bewoners wordt gedaan.”

Tot slot deelt Katrin haar belangrijkste les: “Je kunt veel meer bereiken dan je zelf denkt. Zet belemmeringen opzij en ga gewoon aan de slag met hetgeen waarin je gelooft!”

Mick voegt toe: “Zo’n wijkaanpak werkt echt. Elke gemeente heeft wijken waar bewoners samen hun huizen kunnen gaan verduurzamen!”

Wil jij elke maand verhalen zoals deze als eerste ontvangen?

Schrijf je dan in voor de NMU nieuwsbrief. Al 2.800 mensen gingen je voor!