Hoe smeden we een ijzersterke samenwerking voor buurtwarmte? | Voor energie-initiatieven samen met gemeenteambtenaar

Voor startende initiatieven. Bij een startend initiatief is de gewenste/geambieerde rol van dit initiatief vaak niet nog niet duidelijk. Het begint met een klein groepje, die het gesprek over de ambities met de buurt nog niet heeft gevoerd. Als gemeente wil je welwillend zijn, maar wat kun je wanneer verwachten? Ga je hiervoor op voorhand een roadmap voor afspreken, eerst mijlpaal zus, dan mijlpaal zo, of laat je het nog open om ruimte te bieden voor verschillende uitkomsten van een buurtproces dat een eigen tijdslijn en uitkomst heeft waar je je als gemeente op aanpast?

Voor initiatieven die willen opschalen. De aanpak van warmte uit vijvers illustreert een aanpak van klein beginnen, zichtbaarheid creëren, successen boeken en dan opschalen. Het voordeel is dat het enthousiasme van de buurt gaandeweg kan groeien en er bij de opschaling geleerd wordt van de eerste successen. Het nadeel is dat er op voorhand geen zekerheid is over het technisch concept en voldoende deelnemers. Zonder deze zekerheid is het lastig om investeringen en bijbehorende financiering rond te krijgen. Vanuit de gemeente wil je toe naar goede oplossing voor een hele wijk, zodat je bewoners daarin ook duidelijkheid kan bieden en beleidskeuzes kan bieden. Hoe ga je onderling om met dit dilemma? 

Voor initiatieven die hun koers nog willen bepalen. Bij een collectieve warmteoplossing voor de hele wijk, is het mogelijk om de zeggenschap volledig bij de wijk zelf te houden in een warmtegemeenschap. Dat is het meest vergaande vorm van zeggenschap voor bewoners. Bij zeggenschap hoort ook verantwoordelijkheid die zeker in het begin heel zwaar kan voelen voor een startend initiatief. Een mogelijkheid is om de zeggenschap mee te laten groeien gedurende de ontwikkeling met tussentijdse evaluatie- en keuzemomenten voor meer zeggenschap. Dat vraagt van gemeente ook de ruimte voor groei van zeggenschap. Of is het juist beter om vanaf het begin in te steken op maximale zeggenschap, zodat deze piketpaal helder is?

Voor initiatieven die al even onderweg zijn. Bewoners die met een warmte-initiatief aan de slag willen, brengen hun eigen kennis en netwerk in. Zij bieden vertrouwen richting buren wat bijdraagt aan draagvlak. Hier hoort eigen regie van het initiatief bij over het participatieproces,  de werkwijze en scope (omvang werkgebied, warmte-oplossingen die worden beschouwd etc.). Deze eigen aanpak past niet per se bij de visie, planning en aanpak van de gemeente. Biedt je hier als gemeente ruimte voor, of ga je hier sturend in optreden, bijvoorbeeld door voorwaarden te stellen aan subsidies, door regie op haalbaarheidsstudies etc.?

Voor initiatieven die al even onderweg zijn. Een initiatief start vaak bij een groepje vrijwilligers dat enthousiast en vol intrinsieke motivatie gaat pionieren. Met deze energie wordt veel bereikt, de buurt wordt betrokken en er starten werkgroepen. De gemeente is nog niet heel intensief betrokken. Op een zeker punt dreigt overbelasting van de pioniers, en is meer coördinatie en structuur nodig. Daarnaast krijgt de gemeente steeds meer vragen vanuit het initiatief en dreigt het vastlopen van het “gemeenteloket”. Professionalisering is nodig inclusief financiële ondersteuning. Hoe ga je dan de intrinsieke motivatie en de inzet van vrijwilligers nog warm houden? En hoe ga je als gemeente om met de gevraagde financiële ondersteuning?