Natuur en Milieufederatie Utrecht | NMU Samen voor een mooi en duurzaam Utrecht
Menu
Hittestress ook in Utrechtse steden

Hittestress ook in Utrechtse steden

Het verschil in temperatuur tussen de stad Utrecht en de omgeving kan oplopen tot 5 graden. Ook binnen de stad lopen de temperaturen sterk uiteen. Op plekken met veel steen en weinig groen koelt het ’s nachts maar weinig af. Dit blijkt uit een onderzoek van de NMU, het Milieucentrum Utrecht en IVN. Verrassend: de stad Utrecht straalt zelfs zoveel warmte uit, dat de temperatuur in De Bilt, een officiële meetlocatie van het KNMI, wordt beïnvloed.

De drie Utrechtse natuur- en milieuorganisaties vinden het belangrijk dat mensen zich bewust worden van de invloed van groen of juist steen, beton dan wel asfalt op hun eigen leefomgeving. Daarom is, samen met bewoners,  onderzoek gedaan en worden op een aantal locaties maatregelen genomen tegen hitte.

Hitte-eiland

In steden is het tijdens een warme periode in de zomer vaak warmer dan op het omliggende platteland. Vooral ’s nachts blijft de hitte langer hangen, waardoor mensen last van de warmte krijgen. De stad ontwikkelt zich dan tot een soort hitte-eiland. Door de klimaatveranderingen wordt dit warmteprobleem groter.

Metingen

De drie Utrechtse natuur- en milieuorganisaties brachten, samen met bewoners, de temperatuurverschillen in Nieuwegein, Amersfoort, Utrecht en Veenendaal in kaart.
Onderzoekers van de Wageningen Universiteit plaatsten meetapparatuur op een bakfiets en fietsten daarmee op een warme dag routes door Utrecht. En op een aantal locaties registreerden meetstations ruim een jaar de temperatuur, luchtdruk en regen.

Bewonersonderzoek

Het bewonersonderzoek was bedoeld om mensen bewust te laten worden van temperatuurverschillen die ontstaan door meer of minder groen in de directe woonomgeving. Uit het onderzoek blijkt dat in meer stenige wijken gemiddeld meer warmte wordt gemeten, en dat de hitte vooral ’s nachts als last wordt ervaren.

Honderdtwintig mensen hebben in de zomer van 2012 een week lang in en om hun huis de temperatuur gemeten. De meeste vrijwilligers zijn afkomstig uit Utrecht (bijna driekwart), Veenendaal, Amersfoort en Nieuwegein. De metingen zijn uitgevoerd in en rondom de woning op drie momenten op de dag in de maand augustus: in de ochtend, middag en avond. De temperatuur die door bewoners werd gemeten, is sterk afhankelijk van de eigen woonsituatie.

De hoogste temperaturen in Utrecht zijn gemeten in de wijken Hoograven en Zuilen. Ook in de wijken Overvecht, Geuzenwijk en het centrum werden hogere temperaturen dan elders (of gemiddeld) gemeten. In Veenendaal scoorde de wijk Engelenburg als warmste wijk en ook rond de Beatrixstraat en omgeving werden hoge temperaturen gemeten. Het centrum en het Soesterkwartier bleken in Amersfoort het warmst. In Nieuwegein zijn in het stadscentrum, Zandveld en Blokhoeve de hoogste temperaturen gemeten. In slaapkamers werden temperaturen gemeten boven de 25 graden.

In de enquête (hoe verschillende temperaturen worden ervaren) gaven de respondenten aan vooral in de nacht last te hebben van de hitte.

Bakfietsmetingen

Doel van de bakfietsmetingen was om de feitelijke verschillen tussen groene en stenige delen in de stad Utrecht vast te leggen. Die verschillen blijken groot, en het verschil tussen binnen en buiten de stad kan oplopen tot meer dan 5 graden. Gedurende zonnige dagen met weinig wind ontwikkelt Utrecht ’s nachts een aanzienlijk stedelijk hitte-eiland effect.

De bakfietsmetingen werden verricht door onderzoekers van de Wageningen Universiteit. Zij fietsten op een zomerse dag (24 juli 2012) diverse routes in de stad Utrecht en soms even daarbuiten. Er werd die dag 27 graden gemeten op het meteorologisch waarnemingsstation van het KNMI-station De Bilt).

Weerstations

Om een goed beeld te krijgen van de verschillen in temperatuur in verschillende typen wijken zijn op acht locaties in Utrecht en Amersfoort weerstations geïnstalleerd. Resultaat: het stedelijk hitte-eilandeffect is bijna altijd aanwezig, maar de intensiteit hangt sterk af van het weer.

De weerstations hebben vanaf de zomer van 2011 tot en met de zomer van 2012 de temperatuur geregistreerd. De locaties van de meetstations verschilden in hoogte van bebouwing, in bebouwingsdichtheid en in aanwezigheid van groen en water.

Het onderzoek is, in opdracht van de NMU, uitgevoerd door medewerkers en studenten van de Wageningen Universiteit. Het onderzoek laat zien dat het hitte-eilandeffect in de stad Utrecht ontstaat. Er zijn uitschieters waargenomen tot boven de 9 graden verschil tussen de meetstations op hetzelfde tijdstip. In de stad is het beduidend warmer dan in De Bilt en nog warmer ten opzichte van het platteland: 0,69 °C gemiddeld vergeleken met het KNMI station in De Bilt en 0,79 °C gemiddeld ten opzichte van het KNMI-station in Cabauw (gemeente Lopik).

Verrassend: de stad Utrecht straalt zelfs zoveel warmte uit, dat de temperatuur in De Bilt, een officiële meetlocatie van het KNMI, wordt beïnvloed.

De grote temperatuur verschillen tussen stad en platteland zijn waargenomen op dagen met een hoge luchtdruk, veel zonneschijn, weinig wind en (opvallend) zeer lage temperaturen. Op deze dagen had het gesneeuwd, wat ervoor zorgde dat het buitengebied ‘s nachts zeer sterk kon afkoelen. Uit de analyses blijkt dat bij bepaalde windrichtingen het KNMI-station in De Bilt beïnvloed wordt door de stad Utrecht. De warme lucht van de stad beïnvloedt de weerswaarneming in De Bilt.

Groen op locatie

Naar verwachting leidt klimaatverandering tot een toename in het jaarlijkse aantal dagen boven de 28 graden. Uit het onderzoek blijkt dat dit leidt tot een aanzienlijk stedelijk hitte-eiland effect, hetgeen gevolgen kan hebben voor de leefbaarheid en gezondheid van de bevolking.

Groen in de stad kan het stedelijk hitte-eiland effect verminderen. Binnen dit project realiseren NMU, IVN en MCU op een aantal locaties in de stad groen  en stimuleren om op die manier bijdrage te leveren aan het verminderen van overlast van de hitte.

Ook wordt op 19 juni een excursie georganiseerd voor beleidmakers en stedenbouwkundigen om hen bekend te maken met het fenomeen hittestress en hoe groene maatregelen de overlast van hitte kunnen verminderen.

De onderzoeksresultaten kan je hier downloaden:

Samenvatting onderzoek Hitte in de stad

Resultaten van de “bakfietsmetingen“

Het belevingsonderzoek onder bewoners

Resultaten van de meetstations

Video's
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van onze activiteiten:
Inschrijven
Volg ons via social media en neem deel aan de discussie:
Wij worden gesteund door: Nationale Postcode Loterij en de Natuur en Milieufederatie Utrecht Utrecht
Wij hebben: CBF ANBI