Klimaatforten voor de toekomst - verslag Ontwerpatelier

04/11/2011 - Een klimaatfort of liever nog een hele klimaatbestendige waterlinie? De Nieuwe Hollandse Waterlinie biedt vele aanknopingspunten om klimaat- en energiemaatregelen te combineren met andere doelen van de waterlinie. Maar hoe doe je dat en waar liggen de mogelijkheden?

Daarover bogen zich ruim 30 deskundige, ondernemende, creatieve en betrokken deelnemers tijdens een zonovergoten middag op Fort de Gagel en Fort de Klop (Utrecht). Het ontwerpatelier werd georganiseerd door de Natuur en Milieufederatie Utrecht (NMU) in samenwerking met het projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie en de provincie Utrecht.

Na het welkomstwoord van Paul Berends (projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie) verzorgde Menno Smit (Gemeente Utrecht) de rondleiding over Fort de Gagel. Hij bracht de historie van de linie in beeld, de zichtbare en minder zichtbare kanten, de knelpunten en ontwikkelingskansen.

Warming up

Op Fort de Klop vond het eigenlijke ontwerpatelier plaats, onder leiding van de dagvoorzitter Lot van Hooijdonk (NMU). Ro Koster en Ad Kil (Ro&Ad Architecten) deden de ‘warming-up’. Daar zijn ze erg bedreven in: een beetje porren en uitdagen tot de energie los komt en wham: de goede ideeën komen daarna vanzelf. Dat was tijdens de deelsessies van het ontwerpatelier goed te merken. De enthousiaste tafeldames en tafelheren Ieke Benschop (NMU), Nora van Klingeren (Nora van Klingeren Adviesbureau), Leo Hendriks Rijksgebouwendienst) en Maarten van Rijn (SilentPartners) droegen daar zeker aan bij.

Deelsessies Ronde 1:

1. Autarkische forten: zelfvoorzienend voor water, energie en grondstoffen.
2. De linie als toevluchtsoord en verbindend element voor mensen, dieren en planten.
3. Gebiedsontwikkelingen en infrastructuurplannen: benutten van kansen.
4. Beleefbaar, verrassend en inspirerend: communicatie en educatie.

Ronde 1 leverde bij elkaar nuttige bouwstenen op waar in Ronde 2 op voortgebouwd werd.

Deelsessies Ronde 2:

A. een heus klimaatfort
B. klimaatforten in de stadsrand
C. klimaatforten in het buitengebied
D. klimaatlinie of nog wat anders?

Met de bouwstenen uit Ronde 1 werd op het niveau van een fort (A), een deelgebied (B,C) of de hele linie (D) het begrip klimaatfort invulling te geven: creatief aan de slag met grote kaarten, flappen en stiften.

Conclusies en aanbevelingen

Het ontwerpatelier heeft veel ideeën opgeleverd en de deelnemers flink aan het denken gezet. Er is een duidelijke rode draad: de linie biedt als eenheid meerwaarde; duurzaamheid zou de nieuwe drager kunnen zijn. De forten kunnen daar door hun verscheidenheid en eigen identiteit te versterken nog waarde aan toevoegen. Voedsel (stadslandbouw) en energie bieden vele kansen. De linie zal echter altijd over water gaan.

De kunst is om er iets moois van te maken, dat realistisch en uitvoerbaar is. En waarbij rekening gehouden is met de eigenheden van het gebied, andere waarden en gebiedsdoelen zoals bodemgeschiktheid, belang van sommige forten voor vleermuizen, cultuurhistorie en landschapskwaliteit. Maatwerk dus, ook als het gaat om de toepassing van de regels. Overigens zal dat laatste nog best lastig zijn, want welke ruimte heb je nog om geld, dat 10 jaar geleden is gereserveerd voor restauratiewerk, nu een andere bestemming te geven?

En vooral niet vergeten: mensen en draagvlak. Wat helpt is dat iedereen veel lol beleeft aan de Nieuwe Hollandse Waterlinie; dat stimuleert om samen te werken en een nieuwe impuls te geven. De nieuwe slogan zou kunnen worden: VERRASSEND DUURZAAM!

Hoe nu verder?

Ad en Ro gebruiken momenteel alle ingebrachte opmerkingen en ideeën om een mooie ontwerpschets te maken voor een klimaatfort of de hele linie. Daarna overleggen we met het projectbureau hoe we in een vervolgtraject alle betrokkenen enthousiast kunnen maken om zo’n Klimaatfort of misschien zelfs wel de hele klimaatlinie ook echt tot ontwikkeling te brengen. En natuurlijk kan iedereen ook zelf met de ideeën en suggesties aan de slag om ze hier of elders in de praktijk te brengen.

---